วิธีเช็คคอนแทคเลนส์กลับด้านที่ง่ายที่สุดคือวางเลนส์บนปลายนิ้วแล้วมองจากด้านข้าง ถ้าขอบเลนส์โค้งขึ้นเป็นรูปถ้วยแปลว่าถูกด้าน แต่ถ้าขอบบานออกคล้ายจานรองแก้วแปลว่ากลับด้าน หากเผลอใส่ผิดด้านจะรู้สึกเคืองตา ภาพมัวเป็นช่วง และเลนส์เลื่อนง่าย ซึ่งไม่อันตรายร้ายแรง แค่ถอดออกล้างด้วยน้ำยาแล้วใส่ใหม่ให้ถูกด้าน
ทำไมคอนแทคเลนส์ถึงกลับด้านได้?
คอนแทคเลนส์แบบนิ่ม (soft lens) ทำจากวัสดุยืดหยุ่นสูงอย่าง Hydrogel หรือ Silicone Hydrogel ตัวเลนส์จึงพลิกกลับด้านได้ง่ายระหว่างการล้าง การแช่ในตลับ หรือตอนหยิบขึ้นมาจากขวดน้ำยา โดยเฉพาะเลนส์รุ่นบางพิเศษอย่างกลุ่ม Hydrogel Ultraslim ที่หนาเพียง 0.079–0.08 มม. ยิ่งบางยิ่งพลิกง่าย มือใหม่จึงควรฝึกสังเกตให้เป็นนิสัยก่อนใส่ทุกครั้ง
ข่าวดีคือเลนส์กลับด้านไม่ได้ "พัง" หรือเสียรูปถาวร เพราะวัสดุมีความจำรูปทรง แค่พลิกกลับให้ถูกด้านก็ใช้งานต่อได้ตามปกติ ประเด็นสำคัญอยู่ที่การเช็คให้เจอ ก่อน ใส่เข้าตา จะได้ไม่ต้องเสียเวลาถอดเข้าถอดออกหลายรอบ ซึ่งเพิ่มความเสี่ยงต่อการปนเปื้อนโดยไม่จำเป็น
3 วิธีเช็คคอนแทคเลนส์กลับด้านก่อนใส่
- มองจากด้านข้าง (Side View) — วางเลนส์บนปลายนิ้วชี้ ยกขึ้นระดับสายตา แล้วมองรูปทรงจากด้านข้าง ถ้าเลนส์โค้งเป็นรูปตัว U หรือชามก้นลึก ขอบชี้ตรงขึ้นฟ้า แปลว่าถูกด้าน แต่ถ้าขอบแบะบานออกด้านนอกคล้ายจานรองแก้วหรือหมวกปีกกว้าง แปลว่ากลับด้าน วิธีนี้เร็วที่สุดและใช้ได้กับเลนส์ทุกรุ่น
- Taco Test (บีบดูเบาๆ) — วางเลนส์ไว้ระหว่างนิ้วโป้งกับนิ้วชี้บริเวณใกล้ขอบ แล้วบีบเข้าหากันเบาๆ ถ้าขอบเลนส์พับเข้าหากันเหมือนเปลือกทาโก้ แปลว่าถูกด้าน แต่ถ้าขอบดีดแบะออกด้านนอก แปลว่ากลับด้าน ข้อควรระวังคือต้องล้างมือให้สะอาดและเล็บต้องสั้น เพื่อไม่ให้เลนส์ฉีกขาด
- สังเกตขอบสีหรือตัวอักษรบนเลนส์ — เลนส์สีจะได้เปรียบตรงที่มีลวดลายให้สังเกต ถ้าวางถูกด้าน ลายสีและขอบเลนส์จะดูคมชัด สีสด แต่ถ้ากลับด้าน สีจะดูซีดเบลอและขอบไม่เรียบเนียน ส่วนเลนส์ใสบางยี่ห้อจะมีตัวเลขหรือตัวอักษรเลเซอร์พิมพ์ไว้ ถ้าอ่านได้ปกติแปลว่าถูกด้าน ถ้าตัวอักษรกลับหัวแปลว่ากลับด้าน
สำหรับมือใหม่ที่เพิ่งเริ่มต้น แนะนำอ่านเพิ่มที่ วิธีใส่คอนแทคเลนส์ครั้งแรกทีละขั้นตอน ซึ่งรวมการเช็คด้านเลนส์ไว้ในขั้นตอนก่อนใส่แล้ว
เทียบชัดๆ เลนส์ถูกด้าน vs เลนส์กลับด้าน
| จุดสังเกต | ถูกด้าน | กลับด้าน |
|---|---|---|
| รูปทรงบนปลายนิ้ว | โค้งเป็นรูปถ้วย ขอบชี้ขึ้นตรง | ขอบบานออกคล้ายจานรองแก้ว |
| Taco Test | ขอบพับเข้าหากันเหมือนทาโก้ | ขอบดีดแบะออกด้านนอก |
| ลายสีของเลนส์สี | สีคมชัด ขอบลายเรียบ | สีดูซีด เบลอกว่าปกติ |
| ความรู้สึกเมื่อใส่ | แนบตา แทบไม่รู้สึกถึงเลนส์ | เคือง รู้สึกมีสิ่งแปลกปลอม |
| ความคมชัดของภาพ | ชัดคงที่ทั้งวัน | มัวเป็นช่วง โดยเฉพาะหลังกะพริบตา |
| การเกาะบนกระจกตา | อยู่กึ่งกลาง ขยับเล็กน้อยตามธรรมชาติ | เลื่อนไปมา หลุดออกง่าย |
สาเหตุที่เลนส์กลับด้านเกาะตาได้ไม่ดี เพราะความโค้งด้านในของเลนส์ (Base Curve เช่นค่า BC 8.6 ที่พบบ่อยในเลนส์เกาหลี) ถูกออกแบบมาให้รับกับความโค้งของกระจกตาพอดี เมื่อพลิกกลับด้าน ผิวสัมผัสจะไม่แนบสนิท เลนส์จึงลอยและขยับมากกว่าปกติ อ่านเรื่องความโค้งเลนส์เพิ่มเติมได้ที่ BC (Base Curve) คืออะไร
ใส่คอนแทคเลนส์ผิดด้าน อาการเป็นยังไง อันตรายไหม?
อาการที่พบบ่อยเมื่อใส่เลนส์กลับด้าน ได้แก่ รู้สึกเคืองเหมือนมีเม็ดทรายอยู่ในตา รับรู้ถึงขอบเลนส์ชัดกว่าปกติทุกครั้งที่กะพริบตา ภาพมัวไม่คงที่ (ชัดสลับมัว) เลนส์เลื่อนออกจากตำแหน่งกลางตาบ่อย และบางคนน้ำตาไหลมากขึ้น อาการเหล่านี้มักเกิดทันทีหรือภายในไม่กี่นาทีหลังใส่
ในแง่ความปลอดภัย การใส่ผิดด้านช่วงสั้นๆ โดยทั่วไปไม่ทำให้ดวงตาเสียหายถาวร แต่การเสียดสีที่มากขึ้นอาจทำให้ผิวตาระคายเคืองได้ถ้าฝืนใส่ต่อทั้งวัน ดังนั้นถ้ารู้สึกผิดปกติ อย่าฝืน ให้ถอดออกมาเช็คทันที และถ้าถอดแล้วใส่ใหม่ถูกด้านแต่ยังเคืองอยู่ อาจมีสาเหตุอื่นร่วมด้วย ลองไล่เช็คตาม 8 สาเหตุที่ใส่คอนแทคเลนส์แล้วแสบตา เคืองตา
เผลอใส่ผิดด้านแล้ว ต้องทำยังไง?
- ล้างมือให้สะอาด เช็ดให้แห้ง แล้วถอดเลนส์ออกอย่างนุ่มนวล (ดูเทคนิคที่ วิธีถอดคอนแทคเลนส์ง่ายๆ ไม่เจ็บตา)
- ล้างเลนส์ด้วยน้ำยาอเนกประสงค์ ถูเบาๆ ทั้งสองด้าน เพื่อชะล้างคราบโปรตีนและฝุ่นที่อาจติดมา
- พลิกเลนส์กลับให้ถูกด้าน เช็คซ้ำด้วยวิธีมองด้านข้างหรือ Taco Test
- ใส่ใหม่ตามปกติ ถ้ายังเคืองอยู่เกิน 30 นาที หรือมีอาการแดง ปวด แพ้แสง ให้หยุดใส่และพบจักษุแพทย์
เทคนิคป้องกันไม่ให้เลนส์กลับด้านตั้งแต่ต้นทาง
วิธีที่ดีที่สุดคือสร้างรูทีนการหยิบเลนส์แบบเดิมทุกวัน เช่น เทเลนส์จากตลับลงฝ่ามือพร้อมน้ำยา แล้ววางบนปลายนิ้วโดยเช็ครูปทรงก่อนใส่ทุกครั้งจนติดเป็นนิสัย เก็บเลนส์ในตลับโดยให้เลนส์หงายเป็นรูปถ้วยเสมอ และอย่าปล่อยให้เลนส์แห้งเพราะเลนส์ที่ขาดน้ำจะม้วนตัวจนดูด้านยาก สำหรับคนที่แยกด้านยากจริงๆ การเลือกเลนส์สีที่มีลวดลายชัดเจนช่วยได้มาก เพราะใช้ลายสีเป็นตัวบอกด้านได้อีกชั้น อย่างเลนส์สีเกาหลีของ Glitzlens ที่มีขอบลายพิมพ์คมชัดทุกรุ่น ก็ทำให้สังเกตด้านถูก-ผิดง่ายขึ้นกว่าเลนส์ใสพอสมควร
คำถามที่พบบ่อย
ใส่คอนแทคเลนส์กลับด้านนานๆ ตาจะเสียไหม?
โดยทั่วไปการใส่ผิดด้านไม่ทำให้ตาเสียถาวร แต่การเสียดสีที่เพิ่มขึ้นอาจทำให้ผิวกระจกตาระคายเคืองได้หากฝืนใส่ต่อเนื่องหลายชั่วโมง ทางที่ดีเมื่อรู้สึกเคืองผิดปกติควรถอดออกเช็คทันที และถ้ามีอาการแดง ปวด หรือแพ้แสงหลังถอดแล้ว ควรพบจักษุแพทย์
เลนส์กลับด้านแล้วพลิกกลับมา จะเสียรูปหรือใช้ต่อไม่ได้ไหม?
ไม่เสียรูป เลนส์นิ่มมีความยืดหยุ่นและคืนรูปทรงเดิมได้เอง แค่ล้างด้วยน้ำยาให้สะอาดก่อนใส่ใหม่ สิ่งที่ต้องระวังมากกว่าคืออย่าใช้เล็บจิกหรือดึงแรงตอนพลิกเลนส์ เพราะอาจทำให้ขอบเลนส์ฉีกขาด ซึ่งถ้าฉีกแล้วต้องทิ้งทันที
เลนส์สีดูกลับด้านง่ายกว่าเลนส์ใสจริงไหม?
จริง เพราะเลนส์สีมีลวดลายให้สังเกต ถ้าถูกด้านลายจะคมชัด สีสด ถ้ากลับด้านสีจะดูซีดและเบลอ ต่างจากเลนส์ใสที่ต้องอาศัยการดูรูปทรงขอบหรือ Taco Test เพียงอย่างเดียว มือใหม่ที่ใช้เลนส์สีจึงมักแยกด้านได้เร็วกว่า
เช็คแล้วใส่ถูกด้านแน่ๆ แต่ยังเคืองตา เกิดจากอะไร?
อาจเกิดจากสาเหตุอื่น เช่น มีฝุ่นหรือคราบโปรตีนติดบนเลนส์ ค่า BC ไม่พอดีกับความโค้งตา เลนส์ใกล้หมดอายุการใช้งาน หรือตาแห้ง ลองถอดออกมาล้างใหม่ก่อน ถ้ายังไม่หายควรพักการใส่และปรึกษาจักษุแพทย์เพื่อหาสาเหตุที่แท้จริง
แหล่งอ้างอิง
- American Academy of Ophthalmology (AAO) — คำแนะนำการใช้และดูแลคอนแทคเลนส์อย่างปลอดภัย (https://www.aao.org)
- Centers for Disease Control and Prevention (CDC) — Healthy Contact Lens Wear and Care (https://www.cdc.gov)
- สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา (อย.) — ข้อแนะนำการเลือกซื้อคอนแทคเลนส์ที่มีเลขทะเบียนถูกต้อง (https://www.fda.moph.go.th)
- ราชวิทยาลัยจักษุแพทย์แห่งประเทศไทย — ความรู้สุขภาพตาสำหรับประชาชน
บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไปเพื่อการศึกษา ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์ หากมีอาการผิดปกติที่ดวงตา ควรหยุดใช้เลนส์และพบจักษุแพทย์ | คอนแทคเลนส์เป็นเครื่องมือแพทย์ ควรเลือกซื้อผลิตภัณฑ์ที่มีเลขทะเบียน อย. ถูกต้อง
อยากรู้ว่าสีไหนเข้ากับตาคุณ? ลองผ่านกล้องได้เลยไม่ต้องสั่งก่อน
ลองเลนส์ผ่าน AR Try-Onช้อปทุกรุ่นบน Shopee
อย. ใบรับแจ้งเลขที่ 69-2-2-2-0006310 (ตรวจสอบสถานะล่าสุดได้ที่ฐานข้อมูล อย.) · Shopee 4.9★ จากคะแนนรีวิวเกือบ 40,000 รายการ · ยอดขายสะสมกว่า 177,000 คู่ · ข้อมูล ณ ส.ค. 2569